|
يگانه بازمانده يخچالهاي قديمي اين منطقه است كه در داخل شهر ميبد و در فاصله 50 كيلومتري شمال يزد، در كنار راه كاروانرو و در جوار چاپارخانه، آب انبار و رباط اصلي شهر قرار دارد. ساختمان يخچال كاملاً از خشت و گل خام است و خوشبختانه هنوز قسمت اعظم اين بنا باقي مانده است و به عنوان يكي از نمونههاي چشمگير معماري اينگونه آثار به شمار ميآيد. يخچالها عموماً 4 قسمت اصلي به نامهاي (حوض يخبند)، ديوارهاي سايهدار، مخزن يخ و گنبد بزرگ دارند، محوطه يخبند يخچال ميبد حوض گلي و كم عمق (تقريباً 5/0 متر) به مساحت تقريبي 8000 متر مربع است و ديوارهاي بلند سايهانداز با ضخامت 2 متر و ارتفاع 8 متر در سه جهت جنوبي (با طول 42 متر) شرقي و غربي (با طول 20 متر) قرار دارند. (ديوار شرقي اكنون خراب شده است) يك درگاه اصلي به پهناي 2/2 متر و بلندي 2 متر در ميان ديوار جنوبي به مخزن و گنبد راه دارد كه تقريباً تمام رفت و آمدها و انبار كردن و تخليه يخ از اين درگاه صورت ميگرفته است.

مخزن قيفي يخچال را در زمين رسي سختي كندهاند كه قطر دهانه و گودي آن به ترتيب 13 و 6 متر ميباشد و گنبد بزرگ را بلافاصله روي همان بستر زمين سخت بنا نهادهاند. سطح قاعده دايرهاي اين گنبد حدود 3000 متر مربع است و ارتفاع گنبد تخميناً 15 متر ميباشد. پهناي ديوار خشتي گنبد از بالا به پايين به طرز ماهرانهاي كاهش مييابد به گونهاي كه از 4/2 متر در قاعده به 25 سانتيمتر (پهناي يك خشت) ميرسد. (امروز قسمتي از پوشش شمال غربي گنبد به علت باد و باران فرو ريخته است).

كاركرد يخچال: فعاليت در يخچالها اصولاً در دو هنگام و در فاصله نسبتاً كوتاه از سال صورت ميگرفته است. يكي در چله زمستان (انباشتن يخ در مخزن و پوشاندن سطح يخ از پوشال، كاه) و ديگر در چله تابستان (استفاده از يخهاي انباشتي جهت شرب و ديگر مصارف).
|